به دلیل اینکه از نوروز فاصله گرفتیم و هر سخنی در زمان خود شیرین است از نوشتن نظر خودم درباره هفت سین صرف نظر می کنم. به امید خدا برای نوروز سال آینده!
در اینجا چکامه هایی از بزرگ شاعران جاویدان ایران، حافظ و سعدی، میارم. این گونه شعر رو شعر مسجع میگن که هر مصراع هم در خودش قافیه ای داره و بسیار دلنشینه.
چکامه ی نخست از حافظ:
آن کیست کز روی کرم با ما وفاداری کند
برجای بدکاری چو من یک دم نکوکاری کند
اول به بانگ نای و نی، آرد به دل پیغام وی
وانگه به یک پیمانه می، با من وفاداری کند
دلبر که جان فرسود ازو، کام دلم نگْشود ازو
نومید نتوان بود ازو، باشد که دلداری کند
گفتم گره نگشوده ام زان طره تا من بوده ام
گفتا منش فرموده ام تا با تو طراری کند
پشمینه پوش ِ تند خو، از عشق نشنیده ست بو
از مستی اش رمزی بگو تا ترک هوشیاری کند
چون من گدای بی نشان، مشکل بوَد یاری چنان
سلطان کجا عیش نهان با رند بازاری کند
زان طره ی پر پیچ و خم سهل است اگر بینم ستم
از بند و زنجیرش چه غم هرکس که عیاری کند
با چشم پر نیرنگ او حافظ مکن آهنگ او
کان طره ی شبرنگ او بسیار طراری کند
بدبختانه دیدگاه و پیش زمینه ای که جوانان از حافظ در ذهن دارن، انسانی با ریش ها و موهای بلند و گوشه گیر و عبوس و ... است! و دلیلش معرفی نادرستش توی کتابهای درسی مدارسه. در حالی که حافظ انسانی بسیار رند و باهوش، و در میان مردم بوده و همینطور حافظ رو شاعری سراسر عرفانی مطرح کردن. در حالی که بسیاری ابیات و حتی اشعار او مضامین عاشقانه( عشق زمینی!) در بر دارن و به هیچ وجه نمیشه عرفانی تعبیرشون کرد.
بحث بسیار گسترده است و سرتون رو درد نمیارم.بگذریم! شعر بعدی از سعدی:
ای ساربان آهسته ران،کارام جانم می رود
وان دل که با خود داشتم، با دلْسِتانم می رود
من مانده ام مهجور از او، بیچاره و رنجور ازو
گویی که نیشی دور ازو، در استخوانم می رود
گفتم به نیرنگ و فسون، پنهان کنم ریش درون
پنهان نمی ماند که خون، بر آستانم می رود
محمل بدار ای ساروان، تندی مکن با کاروان
کز عشق آن سرو روان، گویی روانم می رود
او می رود دامن کشان، من زهر تنهایی چشان
دیگر مپرس از من نشان، کز دل نشانم می رود
برگشت یار سرکشم، بگذشت عیش ناخوشم
چون مجمری پر آتشم، کز سر دخانم می رود
با آن همه بیداد او، وین عهد بی بنیاد او
در سینه دارم یاد او، یا بر زبانم می رود
باز آی و بر چشم نشین، ای دلستان نازنین
کآشوب و فریاد از زمین، بر آسمانم می رود
شب تا سحر می نعنوم، واندرز کس می نشنوم
وین ره نه قاصد می روم، کز کف عنانم می رود
گفتم بگریم تا ابل، چون خر فرماند در گل
وین نیز نتوانم که دل، با کاروانم می رود
صبر از وصال یار من، برگشتن از دلدار من
گرچه نباشد کار من، هر کار از آنم می رود
در رفتن جان از بدن، گویند هر نوعی سخن
من خود به چشم خویشتن، دیدم که جانم می رود
سعدی فغان از دست ما، لایق نبودی ای بی وفا
طاقت نمی آرم جفا، کار از فغانم می رود
این هم ازین! در پست بعدی درباره ضرورت وجود شعر نو و مزایای شعر نو می نویسم.
از دیدگاه های پربارتون محرومم نکنید.
آن روز که ما حسرت نان می خوردیم
سر در بر ِ هم به زیر ِ پَر می بردیم
تا سیر شدیم، جدا ز هم گردیدیم
ای کاش که از گرسنگی می مُردیم
توی این پست چندتا رباعی از خیام و چندتا رباعی از آقای " همای" و چندتا هم از باباطاهر آوردم. امیدوارم خوشتون بیاد!
اون آخری رو نمی دونم مال کیه!
.
.
.
شیخی به زنی فاحشه گفتا: پستی!
هر دم تو به دام دگری پا بستی
گفت: شیخا! هر آنچه گویی هستم
اما تو چنان که می نمایی، هستی؟!
خیام
.
.
.
این می چه حرامی ست که عالم همه زان می جوشند؟
یک دسته به نابودی نامش کوشند
آنان که بر عاشقان حرامش کردند
خود خلوت از آن پیاله ها می نوشند!
همای
.
.
.
برخیز ز خواب تا شرابی بخوریم
زان پیش که از زمانه تابی بخوریم
کاین چرخ ستیزه روی ناگه روزی
چندان ندهد زمان که آبی بخوریم!
خیام
.
.
.
قانع به یک استخوان چو کرکس بودن
به زانکه طفیل خوان ناکس بودن
با نان جوین خویش حقا که به است
کآلوده به پالوده ی هر خس بودن
خیام
.
.
.
این چه حرفیست که در عالم بالاست بهشت؟
هرکجا وقت خوش افتاد، همانجاست بهشت
دوزخ از تیرگی بخت درون تو بوَد
گر درون تیره نباشد، همه دنیاست بهشت
همای
.
.
.
آن دم که مرا می زده بر خاک سپارید
زیر کفنم خمره ای از باده گذارید
تا در سفر دوزخ ازین باده بنوشم
بر خاک من از ساقه ی انگور بکارید
اگه اشتباه نکنم، همای. ولی مطمئن نیستم، شاید مال خیامه. اگه میتونید، راهنماییم کنید.
.
.
.
دلم دور است و احوالش ندانم
کسی خواهد که پیغامش رسانم
خداوندا! ز مرگم مهلتی ده
که دیداری به دیدارش رسانم
باباطاهر
.
.
.
ز بوی زلف تو مفتونم ای گل
ز رنگ روی تو دلخونم ای گل
من ِ عاشق ز عشقت بی قرارم
تو چون لیلی و من مجنونم ای گل
باباطاهر
.
.
.
ای مفتی شهر! از تو بیدارتریم
با این همه مستی ز تو هشیارتریم
تو خون ِ کسان نوشی و ما خون ِ رَزان
انصاف بده! کدام خونخوارتریم؟!
همای
.
.
.
آن عاشق دیوانه که این خمارْ مستی را ساخت
معشوق و شراب و می پرستی را ساخت
بی شک قدحی شراب نوشید و از آن
سرمست شد، این جهان هستی را ساخت!
همای
.
.
.
جهانست شادان به پندار نیک
ز پندار نیکست، گفتار نیک
چو پندار و گفتار تو نیک شد
نیاید ز تو غیر کردار نیک
؟
.
.
.
البته بگم که شعرای عاشقونه رو فکر نکنید واسه این آوردم چون عاشقم. نه! من عاشق کسی نیستم( نبسته ام به کس دل/نبسته کس به من دل/ چو تخته پاره بر موج/ رها رها رها من) . تنها عشق من ، وطنمه! ( وطن ای هستی من/ شور و سر مستی من... بشنو سوز سخنم/ که همآواز تو منم/ همه ی جان و تنم/ وطنم وطنم وطنم وطنم) - البته دوستای کُرد فکر نکنن که من "بس..." هستم. نه! مطمئن باشید که نیستم. به خدا قسم می خورم که "بس..." نیستم-
و همینطور عشق به خاک کردستان که دیگه دیوونم کرده.
چندان بخورم شراب کاین بوی شراب
آید ز تراب چون روم زیر تراب
تا بر سر خاک من رسد مخموری
از بوی شراب من شود مست و خراب
**********
این کوزه چو من عاشق زاری بوده ست
در بند سر زلف نگاری بوده ست
این دسته که بر گردن او می بینی
دستی ست که بر گردن یاری بوده ست
**********
برخیز بتا! بیا ز بهر دل ما
حل کن به جمال خویشتن مشکل ما
یک کوزه شراب تا به هم نوش کنیم
زان پیش که کوزه ها کنند از گل ما!
**********
گویند کسان، بهشت با حور خوش است
من می گویم که آب انگور خوش است
این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار
کآواز دهل شنیدن از دور خوشست!
**********
قومی متفکرند اندر ره دین
قومی به گمان فتاده در راه یقین
می ترسم از آنکه بانگ آید روزی
کای بیخبران! راه نه آن است و نه این!!!
**********
تا چند حدیث پنج و چار ای ساقی!
مشکل چه یکی چه صد هزار ای ساقی!
خاکیم همه چنگ بساز ای ساقی!
بادیم همه باده بیار ای ساقی!
**********
:: تمامی رباعیات بالا، سروده ی حکیم خیام نیشابوری – از دیگر بزرگان سرزمین دانش و ادب،خراسان بزرگ – می باشد.
نگارینا! دل و جانم تو داری
همه پیدا و پنهانم تو داری
نمی دانم که این درد از که دارم
همین دانم که درمانم تو داری
::::::::::::::::::::
از آن روزی که ما را آفریدی
به غیر از معصیت چیزی ندیدی
خداوندا! به حق هشت و چارت
ز ِ ما بگذر، شتر دیدی ندیدی!
::::::::::::::::::::
بوَد درد من و درمانم از دوست
بوَد وصل من و هجرانم از دوست
اگر قصابم از تن واکند پوست
جدا هرگز نگردد جانم از دوست
:::::::::::::::::::
اگر دلْ دلبر و دلبر کدامست؟
وگر دلبرْ دل و دل را چه نام است؟
دل و دلبر به هم آمیته وینُم*
ندانم دل که و دلبر کدامست؟
*آمیته وینم=آمیخته بینم
::::::::::::::::::::
کشم آهی که گردون پر شرر شی
دل دیوانه ام دیوانه تر شی
بترس از سوز آه سوته دیلان*
که آه سوته دیلان کارگر شی
*سوته دیلان=سوخته دلان
::::::::::::::::::::
فلک! زار و نزارم کردی آخر
جدا از گلعذارم کردی آخر
میان ِ تخته ی نرد ِ محبت
شش و پنجی به کارم کردی آخر
::::::::::::::::::::
این دوبیتی ها نیز سروده ی باباطاهر می باشد.
:: شیخ گفته: دو برادر بودند و مادری. هر شب یک برادر به خدمت مادر مشغول شدی و یک برادر به خدمت خداوند مشغول. آن شخص که به خدمت خدا مشغول بود با خدمت خدایش خوش بود. برادر را گفت:"امشب نیز خدمت خداوند به من ایثار کن." هر شب چنین می کرد. آن شب به خدمت خداوند سر به سجده نهاد در خواب شد. دید آوازی آمد که برادر تو را آمرزیدیم و تو را به او بخشیدیم. گفت:" آخر من به خدمت خدای مشغول بودم و او به خدمت مادر. مرا در کار او می کنید!؟"
جواب آمد:"زیرا که آنچه تو میکنی ما از آن بی نیازیم و لیکن مادرت از آن بی نیاز نیست که برادرت خدمت کند."::
از نُسَک ( = کتاب) " شرح زندگانی شیخ ابوالحسن خرقانی"
::
نقل است که شیخ نماز همی کرد. آواز می شنود که " هان ابوالحسن! خواهی که آن چه از تو می دانم با خلق بگویم و رسوایت سازم تا سنگسارت کنند؟" شیخ گفت: ای بار خدایا! خواهی آنچه از رحمت تو می دانم و از کرم تو می بینم با خلق بگویم تا دیگر هیچ کس سجودت نکند؟" آواز آمد: " نه از تو نه از من!"
::
برگرفته از: " شرح زندگانی شیخ ابوالحسن خرقانی"
وداع
می روم خسته و افسرده و زار سوی منزلگه ویرانه ی خویش
به خدا می برم از شهر شما دل شوریده و دیوانه ی خویش
*****
می برم تا که در آن نقطه دور شستشویش دهم از رنگ گناه
شستشویش دهم از لکه عشق زینهمه خواهش بیجا و تباه
*****
می برم تا ز تو دورش سازم ز تو ای جلوه ی امید محال
می برم زنده به گورش سازم تا ازین پس نکند یاد وصال
*****
ناله می لرزد، می رقصد اشک آه بگذار که بگریزم من
از تو ای چشمه ی جوشان گناه شاید آن به که بپرهیزم من
*****
به خدا غنچه شادی بودم دست عشق آمد و از شاخم چید
شعله ی آه شدم ، صد افسوس که لبم باز بر آن لب نرسید
*****
عاقبت، بند سفر پایم بست می روم، خنده به لب، خونین دل
می روم، از دل من دست بدار ای امید عبث بی حاصل
*****
فروغ فرخزاد
*****
از 3شنبه این هفته تا 4هفته ی دیگه، خدانگهدار! (یعنی این مدت نمی تونم بیام رو نت. پس اگه احیانا پاسخی نفرستادم شرمنده!)
به نام خداوند جان و خرد کزین برتر اندیشه برنگذرد فردوسی توسی، حماسه سرای بزرگ ایران(329-411هجری برابر با 940-1020 میلادی) استاد بی همتای شعر پارسی، بزرگترین حماسه سرای ایران و یکی از حماسه سرایان بزرگ جهان است. اثر جاویدان او، شاهنامه، در شمار بزرگترین آثار حماسی عالم است. این اثر با ارزش که در حدود 50000 بیت دارد، منظومه ایست به بحر متقارب در شرح تاریخ ایران از قدیمترین زمانها تا حمله ی تازیان در قرن هفتم میلادی که شامل قسمت های اساطیری و داستانی و قسمت تاریخی است. ترجمه هایی از این اثر به زبنهای ترکی و تازی صورت گرفته اما از همه مهمتر ترجمه ژول مول به فرانسوی و شاک و روک به آلمانی و اتکینسن به انگلیسی و پیزی به ایتالیایی است. نظم شاهنامه مبتنی است بر ماخذ قدیم که از همه مهمتر یکی شاهنامه منثور ابومنصور محمد بن عبدالرزاق و دیگری اخبار رستم از آزاد سرو سیستانی است. فردوسی در حدود سال 329 هجری در روستای باژ از توابع طابران توس در خانواده ای از طبقه ی دهقانان ولادت یافت و در جوانی شروع به نظم داستانهای قهرمانی کرد و در سال 370هجری بعد از آگاه شدن از قتل ((دقیقی)) که نظم شاهنامه را آغاز کرده بود، به نظم این کتاب پرداخت و در سال 384 هجری آن را به پایان برد. فردوسی ، شاهنامه را بسال 400 به سلطان محمود تقدیم کرد اما به دلایل مختلف میانشان اختلاف افتاد و فردوسی از غزنین به هرات و سپس به توس بازگشت و در سال 411 در زادگاهش درگذشت. فردوسی در اشعارش هیچگاه از دین خود سخنی به میان نیاورد اما تاریخشناسان ادبیات بر این باورند که وی بر دین ایرانی خود ماند و اسلام نیاورد، اما دین وی هرچه که باشد همواره اشعار و فداکاریش در دل ایرانیان خواهد ماند. آغاز داستان کنون باید خورد می خوشگوار که می بوی مشک آید از کوهسار هوا پرخروش و زمین پر ز جوش خُنُک آن دل شاد دارد بنوش درم دارد و نقل و جام نبید سر گوسپندی تواند برید مرا نیست این خرم آن را که هست ببخشای بر مردم تنگدست همه بوستان زیر برگ گلست همه کوه پر لاله و سنبل است به پالیز بلبل بنالد همی ندانم که نرگس چرا شد دژم ندانم که عاشق گل آمد گر ابر چو از ابر بینم خروش هژبر بخندد همی بلبل از هردوان چو بر گل نشیند گشاید زبان بدرد همی باد پیراهنش درفشان شود آتش اندر تنش به عشق زمین بر هوا شد گوا بنزدیک خورشید فرمانروا که داند که بلبل چه گوید همی به زیر گل اندر چه موید همی چو آواز رستم شب تیره ابر بدرد دل و گوش غران هژبر چند ماه پیش در مجله ی ((فروزش)) مطلبی در مورد زندگینامه ی فردوسی به چاپ رسیده بود که در پایان شعری منسوب به ایشان آمده بود اما در مورد صحت این شعر، صاحبنظران به توافقی نرسیده اند ولی آوردن این سروده خالی از لطف نیست. به ایرانیان زار و گریان شدم ز ساسانیان نیز بریان شدم دریغ این سر و تاج و این داد و تخت دریغ این بزرگی و این فر و بخت کزین پس شکست آید از تازیان ستاره نگردد مگر بر زیان برین سالیان چهارصد بگذرد کزین تخمه گیتی کسی نسپرد رهایی نیابم سرانجام از این خوشا بادِ نوشین ِ ایران زمین چو با تخت، منبر برابر کنند همه نام علی و عمّر کنند! تبه گردد این رنج های دراز نشیبی درازست پیش فراز نه تخت و نه دیهیم بینی نه شهر از اختر همه تازیان راست بهر! برنجد یکی، دیگری برخورَد به داد و به بخشش کسی ننگرد ز پیمان بگردند و از راستی گرامی شود کژی و کاستی رباید همی این از آن، آن از این ز نفرین ندانند باز آفرین نهان بدتر از آشکارا شود دل شاهشان، سنگ خارا شود شود بنده ی بی هنر شهریار!!! نژاد و بزرگی نیاید به کار از ایران و از ترک و از تازیان نژادی پدید آید اندر میان نه دهقان نه ترک و نه تازی بوَد سخن ها به کردار بازی بود زیان کسان از پی سود خویش بجویند و دین اندر آرند پیش بریزند خون از پی خواسته شود روزگار بد آراسته
گل از ناله او ببالد همی
شب تیره بلبل نخسبد همی
گل از باد و باران بچسپد همی
چو از ابر بینم همی باد و نم
شب تیره بلبل نخسبد همی
گل از باد و باران بچسپد همی
نگه کن سحر گاه تا بشنوی
ز بلبل سخن گفتن پهلوی
همی نالد از مرگ اسفندیار
ندارد بجز ناله زو یادگار
دکتر خسرو فرشیدورد متولد 1308 در شهرستان ملایر است که پس از دریافت مدرک دکترا در رشته ی زبان و ادبیات پارسی در دانشکده ی ادبیات دانشگاه تهران به تدریس پرداخت. از ایشان نزدیک به 20 نُسَک ( کتاب ) در زمان حیاتشان چاپ و منتشر شد.
سروده ی زیر، به خوبی عشق و مهر خالصانه ی او به ایران و فرهنگ این سرزمین را نشان می دهد.
این خانه قشنگ است ولی خانه من نیست
این خاک چه زیباست ولی خاک وطن نیست
آن کشور نو، آن وطـن دانش و صنعت
هرگز به دل انگیـزی ایران کهن نیست
در مشهد و یزد و قم و سمنان و لرستان
لطفی است که در کلگری و نیس و پکن نیست
در دامن بحر خزر و ساحل گیلان
موجی است که در ساحل دریای عدن نیست
در پیکر گلهای دلاویز شمیران
عطری است که در نافه آهوی ختن نیست
آوارهام و خسته و سرگشته و حیران
هرجا که روم هیچ کجا خانه من نیست
آوارگی وخانه به دوشی چه بلایی است
دردی است که همتاش در این دیر کهن نیست
من بهر که خوانم غزل سعدی و حافظ
در شهر غریبی که در او فهم سخن نیست
هرکس که زند طعنه به ایرانی و ایران
بیشبهه که مغزش به سر و روح به تن نیست
پاریس قشنگ است ولی نیست چو تهران
لندن به دلاویزی شیراز کهن نیست
هر چند که سرسبز بوَد دامنه آلپ
چون دامن البرز پر از چین وشکن نیست
این کوه بلند است ولی نیست دماوند
این رود چه زیباست ولی رود تجن نیست
این شهرعظیم است ولی شهرغریب است
این خانه قشنگ است ولی خانه من نیست
یادش گرامی باد
نبسته ام به کس دل
نبسته کس به من دل
چو تخته پاره بر موج
رها رها رها من
ز من هر آن که او دور
چو دل به سینه نزدیک
به من هر آنکه نزدیک
از او جدا جدا من
نه چشم دل به سویی
نه باده در سبویی
که تر کنم گلویی
به یاد آشنا من
ستاره ها نهفته اند
در آسمان ابری
دلم گرفته ای دوست
هوای گریه با من . . .
سیمین بهبهانی
